Bir gün zayıflamaya karar verirseniz tercih ettiğiniz yöntemin geleceğinizi etkileyeceğini hatırlamanızda fayda var. Çünkü artık sosyal medyanın da aktif kullanımı sonucu görüyoruz ki, bir an önce zayıflayabilmek için çok farklı uygulama tercih ediliyor ve ne yazık ki bunların bir çoğu bilimsel olarak ispatlanmamış ve yine ne yazık ki bu uygulamalar vücuda geri dönüşümü olmayan ciddi zararlar verebiliyor.

Bunların arasında çok tercih edilen birkaç tanesi var ki, tavsiyem bunlarla karşılaşınca arkanıza dahi bakmadan kaçmanız. Bu yazımda bunlardan bir tanesi olan, zayıflama vaadeden ürünlerin kullanıldığı bir zayıflama şeklinden bahsedeceğim. Bu ürünlerden bazıları son yıllarda, network marketing olarak adlandırılan, tavsiye ile satış ve üye kazanma yöntemine dayalı bir sistemde karşımıza çıkıyor. Örneğin herbalife gibi.

Aslında network marketing güzel bir satış yöntemi. Hatta bügün bir çok kişi için ciddi gelir kapısı ve bu işle ekmek parasını kazananlara yürekten saygı duyuyorum. Fakat saygım tamamen burada satılan ürünlerin ne olduğu ve satıcıların bu ürünleri nasıl pazarladıklarıyla ilişkili. Ürün satmaya çalışırlarken doktorculuk ve diyetisyencilik oynuyor ve size nasıl zayıflayacağınız veya hastalığınızdan nasıl kurtulacağınız ile ilgili bilgiler veriyor ve size umut vaadederek sattığı ürünlerden almaya yönlendiriyorlarsa işte lütfen orada durun! Çünkü muhtemelen bu kişiler ürünlerle ilgili kısa bir eğitimden geçmiş, pazarlama tekniklerini öğrenmiş, belki bir kaç saatlik(!) Beslenme veya sağlık eğitimi almış, cahil cesaretiyle, kendini umut vermeye yetkili olarak görmüş kişilerdir.

Cahil cesareti diyorum, çünkü ancak eğitimli olmayan kişi bu ürünleri bu kadar cesaretli satabilir. Burada amaç sapmış, satıcı sırf daha fazla ürün satabilmek ve alt üye kazanabilmek için tehlikeli sularda yüzmeye başlamıştır. Bu arada hatırlatmakta fayda var bu sisteme isteyen herkes üye olabiliyor. Eğitim şartı aranmıyor. Hatta bugün doğruluğuna inanılsa en çok da diyetisyenler ve doktorlar bu sistemin üyesi olur ve bilgileri, tecrübeleri ve donanımlarıyla daha fazla ürün satar. Ama mesleğine saygı duyan hiçbir sağlıkçı bunu yapmıyor! Sizce neden?

Satışla puan ve para kazanan, üye toplayarak belirli bir yere gelme amacında olan birisinin sizin sağlığınız ile ilgisi ne kadar olabilir??? Peki şimdiye kadar bulunduğunuz bir ortamda kilonuzu yüzünüze vurarak “ bak senin biraz kilon var, ben şu kişiyi şu kadar zayıflattım gel seni de programıma dahil edeyim “ diyerek orada sizi rencide eden hatta hemen bir paket program satışı yaparak sizden bir miktar para alan bir diyetisyen ile karşılaştınız mı? Kulağa çok garip geliyor değil mi? Böyle bir durumla karşılaştığınızda ne hissedeceğinizi hadi şimdi biraz durun ve düşünün. Çünkü bu etik değildir.

Her diyetisyen mezun olurken yemin eder ki danışanlarının sağlık menfaatini kendi menffati üstünde tutar. En az 4 yıl bunun eğitimini alır, anatomiden psiklojiye kadar mesleği için gerekli dersleri görür ve bütünsel olarak değerlendirebilecek donanımla mezun olur. Tabi burada para kazanma odaklı, yanlış işler yapan meslektaşlarımın da olmadığı iddiasında değilim, bu da ayrı bir blog yazısını gerektirir ama şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki bu durumda zarar gördüğünüzde en azından karşınızda hakkınızı arayabileceğiniz bir muhattap bulursunuz ama aksi durumda satıcı size satışını yapar ve sizinle tüm ilişkisi biter, geriye dönüp bir hak iddia etmeye çalıştığınızda bir muhattap bulamazsınız, hatta resmi sitelerine dahi girdiğinizde size satılan ürünlerin açıklama kısmında, ürüne başlamadan önce doktora danışmanızı tavsiye eder ve böylece sorumluluğu üstünden atmış olur.

Yine sitelerinde, satıcıların size ürünü satarken kurduğu cümlelerin hiçbirini bulamazsınız. Çünkü bunlar sadece kilo kontrolü ürünleri ve beslenme destek ürünleri olarak pazarlanır. Sizi çok iyi anlıyorum ve biliyorum ki zayıflama isteği sizin en zayıf noktanız ve işte bu zayıf noktadan sizi etkilerler. Çünkü bu konuda hassassınız, haklısınız da ama birilerinin bu hassaslıktan tehlikeli şekilde çıkar elde ediyor olması çok üzücü. Ne yazık ki, hassasiyetiniz, network marketing sistemi ile zayıflama vaadeden ürünleri satabilmek için fazlasıyla kullanılıyor ve belki de bir çok kişi sağdan soldan borç alarak bu ürünleri bir umutla satın alıyor, bu yanılgıya düşüyor ve sonuç kocaman bir hüsran. Peki bu tarz ürünleri kullanmanın ne gibi zararları olabilir gelin bir de ona bakalım.

-Karaciğer sağlığınız bozulabilir

-Safrakesesi sağlığınız bozulabilir

-Bağırsak faaliyetleriniz değişebilir.

-Kas ve sıvı kaybı yaşayabilirsiniz ( bu sıvı ödem değil, kasın tuttuğu ve vücutta olması gereken doğal sıvıdır)

-Böbrek sağlınız bozulabilir hatta böbrek yetmezliğine kadar ilerleyebilir

-Alerjik reaksiyonlar yaşayabilirsiniz.

Hücre sağlığınızı bozabilir ve hücrelerin tehlikeli ve kontrolsüz çoğalmasına neden olabilir ( kanser gibi) yani bu ürünleri kullanarak kaybettiğimiz ne yazık ki sadece paranız olmuyor!

Şimdi en başta kurduğum cümleyi tekrar kurarak yazımı tamamlamak istiyorum. “bir gün zayıflamaya karar verirseniz tercih ettiğiniz yöntemin geleceğinizi etkileyeceğini lütfen ama lütfen hep hatırınızda tutun!”

Sağlıklı, huzurlu, güzel günler diliyorum.

Yazan: Uzm. Diyetisyen Birsel KAVAK

Son yılların gözdesi haline gelen reformer pilates hareketsiz yaşantımıza hareket getiren, unuttuğumuz ya da varlığından haberdar dahi olmadığımız kaslarımızı çalıştıran bir egzersiz türüdür. Özel tasarlanan bir aletle uygulanır, vücudumuzun esnemesini ve güçlenmesini sağlar. Mat pilatese göre daha yoğun egzersiz imkanı sağlar, çünkü özel tasarlanan reformer aletinde bulunan direnç yayları yaylar pilates egzersizlerine direnç kazandırmış olur. Pilatesin ortaya çıkışını sağlayan joseph pilates, 1. Dünya savaşında geliştirdiği dar alanda uygulanan bu egzersiz türüyle bir çok engelli ve yaralı hastaya yardımcı olmuştur. Joseph pilates’in kontroloji olarak adlandırdığı yöntemini egzersiz silsilesinden ziyade, bir yaşam biçimi ve bütünsel sağlık için bir yol olarak gördüğünü söylemek çok önemlidir. Çünkü pilates zayıflama sürecinin bir parçası olarak görülür. Oysaki pilates fiziksel bir zindelik rejimi değil, daha fazlasıyla bütünsel bir yaklaşım ve yaşam boyu devam etmesi gereken bir süreçtir.

Son dönemlerde yapılan en büyük hata şudur, kişi kilo vermek ister, kendisine göre egzersizin en hafif türünü yani pilatesi tercih eder ya da bir üst aşaması olan reformer pilatesi tercih eder ve zayıflamayı bekler. Bu doğru olmayan bir yaklaşımdır. Çünkü pilates tek başına uygulanan bir zayıflama metodu değildir. Ancak beslenmesine hiç dikkat etmeyen birisi dikkat etmeye başladığı dönemde pilatesi de uygulamaya başlarsa kalori azaltmanın verdiği etkiyle zayıflamaya aynı zamanda pilatesin etkisiyle de vücudu şekillenmeye başlar. Bu durumda pilatesin zayıflattığı yanılgısına düşebilir. Burada kişiye kilo verdiren beslenmesinde aldığı enerjiyi azaltmasıdır, pilateste bu dönemde vücudun doğru şekillenmesini sağlar. Yani pilates vücuttaki çalışmayan kasların çalışmasını sağladığı için, doğru duruş ve nefes teknikleri ile de uygulandığında kişinin postürünü yani duruşunu düzeltir ve aynı zamanda sıkılaşmalar sonucu incelmeler gözlenir. Peki reformer pilates yapmaya başlayan bir kişinin vücudunda ne gibi değişiklikler olur gelin birlikte inceleyelim. •ana kas grupları güçlenir.

•merkez (core) kasların güçlü olmasını sağlar.
•duruş ve postürü düzeltir. •esnekliği ve hareket alanını artırır.
•denge ve istikrarı iyileştirir.
•doğru nefes almayı öğretir.
•sakin kalmayı ve zihin odaklanmasını sağlar.

Yani kısacası mat pilates ve reformer pilates kaslarımızı doğru kullanabilmek ve özellikle yaş ilerlemesi ile birlikte doğru duruş ve esnekliği sağlayabilmek adına yaşantımızın bir parçası olması gereken bir egzersiz türüdür.
Sağlıklı, huzurlu, güzel günler diliyorum.
Yazan: Uzm. Diyetisyen Birsel Kavak

Son dönemlerde kolajen takviyeleri ile ilgili çok soru alıyorum. Açıkçası doğallıktan yana olan ben, her şeyi doğal yollardan almalıyız deyip bu konuyu araştırmaya dahi gerek duymamıştım. Ama bu konu öyle çok karşıma çıktı ki pes edip araştırmaya başladım ve ‘acaba kullanmaya başlasam mı’ diyecek önemli sonuçlara ulaştım.

Şimdi konu şöyle, bu kolajen dediğimiz arkadaş aslında çook çok önemli bir protein ve vücudumuzun yapı iskelesinin ham maddesi. En temel görevi bağ dokusunu güçlendirmek ve vücut bütünlüğünü korumaktır. Cildin sağlam ve esnek duruşunu sağlamaktır. Cildin dışında ise kemik, eklem, tendon ve kaslarda bol miktarda bulunuyor. Aynı zamanda kan damarları, dişler ve gözü oluşturan katmanlarda, tırnaklar ve saçlarda yüksek oranda mevcut. Vücutta doğal olarak üretiliyor fakat 20 li yaşlardan sonra üretimi azalıyor, 30 yaşından sonra yılda yaklaşık %1-2 oranında düşüyor, 40 yaşına geldiğimizde ise vücudumuzda kolajenin  %10- 20′ si kayboluyor. Yaşlılık dediğimiz derideki esneklik kaybı, deri sıkılığının bozulması, kıkırdakların zayıflaması aslında kolajen üretiminin yetersizliğine ve miktarının azalmasına bağlı gelişiyor. Yani her geçen yıl üretimi azaldığı için cildimiz kuruyor, elastikiyetini kaybediyor, sarkıyor, selülitler oluşuyor, eklem rahatsızlıkları ortaya çıkmaya başlıyor. Üretim yaşın ilerlemesi ile birlikte azalıyor fakat azalmasını etkileyen ve hızlandıran birçok faktör de var.  Sigara kullanımı,  sağlıksız ve yetersiz beslenme,  seker ve rafine yiyecekler kullanımı, alkol kullanımı,  fazla güneşe maruz kalma, C vitamini eksikliği, uyku düzensizliği, stres gibi nedenlerle de kolajen ciddi miktarda azalıyor.

Yiyeceklerde Yeterli Miktarda Alamıyor Muyuz ?

Son dönem pişirme yöntemleri değiştikçe kolajen zengini yiyeceklerden yararlanamaz olduk. Örneğin bir etin özellikle kemikli bir etin kolajeninden yararlanabilmek için onu düşük ısıda uzun süre pişirmek gerekiyor. Ama ne yazık ki modern çağda her şeyin hızlanması gibi pişirme süreleri de fazlasıyla hızlanıp kısaldığından kolajen kazanımız da o hızla azalmış oldu. Ve en önemlisi ne yazık ki yediğimiz hayvanların beslenme şekillerinin değişmesi de tükettiğimiz et ve kemik sularının kolajen miktarını etkiliyor. Tıpkı probiyotik bakteriler ve omega 3 yağ asitleri gibi doğal yollardan kolajen alımı da maalesef her geçen gün zorlaşıyor.

Hangi Yiyecekler Kolajen İçeriyor ?

En önemli kaynakları hayvansal olanlar. Kısık ateşte uzun süre pişmiş kemikli et, tavuk suları ve sakatatlar en iyi kaynakları arasında.  Aynı zamanda buğulanmış veya fırında pişmiş balıkların da önemi çok fazla. Özellikle kıkırdağı ile yenen hamsi ve istavritler önemli kaynaklarından fakat bunların da kızartması değil buğu ya da fırında pişeni makbul. Sebzelerden ise özellikle bal kabağı, havuç gibi beta karoten zengini turuncu olanlar; domates, pancar gibi kırmızı olanlar tercih edilmeli. Çünkü turuncu olanlar A vitamini ve lutein zengini olduklarından, kırmızı ve morlar ise likopen ve antosiyonin zengini olduklarından kolajen yıkımını yavaşlatıp, üretimini destekliyorlar. Meyve grubundan ise yine trunçgiller şifa kaynağı. Özellikle kabuklarının altındaki beyaz kısım iyi bir hesperidin kaynağı ve bu madde iltihap baskılayıcı ve kolajen koruyucu özelliğe sahip. Aynı zamanda trunçgillerin içerdiği yoğun C vitamini de kolajenin emilimini arttıran bir diğer önemli ayrıntı. Yine meyvelerden ananas ise bu konuda baş tacı diyebiliriz çünkü içerdiği bromelain nedeniyle iltihap önleyici ve kolajen koruyucu özelliğe sahip. Aslında her zaman söylediğimiz gibi sağlıklı ve dengeli beslenme kolajen desteği açısından olmazsa olmazlardan.

Dışarıdan Takviye Almak İstersek Nelere Dikkat Etmeliyiz ?

Özellikle son 1 yılda firmaların kolajen takviye ürünleri üretimi fazlasıyla arttı. Bugün kolajen kullanımına başlamak istesek ve pazar araştırması yapsak kafamız iyice karışıyor. Yaklaşık 1 aydır yaptığım araştırmalar, okuduğum makaleler sonucu söyleyebilirim ki her takviye ürünü kullanırken olduğu gibi kolajen takviyesini kullanırken de uzman desteği şart. Kronik herhangi bir rahatsızlığınız varsa mutlaka sizi takip eden doktorunuza danışmanız gerekiyor. Özellikle çoğu firma hamileler, emziren anneler, diyaliz hastaları ve onkoloji hastalarına önermiyor. Eğer herhangi bir onkoloji öykünüz varsa ve tedavi süreci bitmiş ise kullanmak istediğinizde mutlaka doktorunuza danışmayı ihmal etmeyin.

Peki, gelelim hangi kolajeni tercih etmemiz gerektiğine. Bu tercih de yine sizin hangi amaçla kullanmak istediğinize bağlı. Çünkü vücudumuzda bilinen en az 16 tip kolajen var hepsinin görevi farklı ve dokularda farklı yoğunlukta bulunuyor. Ama özellikle %80-90 gibi büyük bir bölümünü tip 1,2,3,4 ve10 oluşturuyor.

Kolajen Tipleri ve Görevleri

Tip 1 Kolajen: Vücutta en fazla bulunan kolajen tipidir. Organlar, bağlar, tendonlar ve ciltte bulunur. Cilde elastikiyet ve gerginlik verir, kemikleri destekler, yaraların iyileşmesini sağlar, dokuları bir arada tutar.

Tıp 2 Kolajen: Eklem kıkırdaklarını oluşturan kolajenin %60 ı Tip 2’dir. Bağ dokularındaki kıkırdak oluşumuna yardımcı olur ve eklem sağlığını korur. Yaşa bağlı eklem ağrıları, artrit gibi sorunlarla başa çıkmada etkilidir. 

Tip 3 Kolajen: Organlarımızı ve cildimizi oluşturan hücre dışı matrisin ana bir bileşeninden oluşan tip 3 kolajen kalp ve kan damarları ile kan dokusunu oluşturmada, cilde esneklik ve sıkılık kazandırmada etkilidir. Kasların, organların ve arterlerin yapısını destekleyerek damarlara elastikiyet, kaslara güç verir.       

Tip 4 Kolajen: Cilde sıvı filtrasyonu için yardımcı olan tip 4 kolajen, sindirim ve solunum organlarının yüzeylerini oluşturur. En çok cildin derin katmanlarında bulunan tip 4 kas, yağ ve organları çevreleyen bazal zarın oluşumunda önemli bir rol oynar, cilde sıvı filtrasyonu için yardımcı olur.

Tip 10 Kolajen:  Eklem kıkırdakları ile yeni kemiklerin oluşumunda görev alır. Kemik kırıklarını iyileştirir ve sinoviyal yani hareketli eklemleri onarır.

Yani görüldüğü üzere her kolajen tipinin görevi farklı bu nedenle öncelikle kolajen tavsiyesini ne için almanız gerektiğine karar vermeniz gerekiyor. Örneğin kolajen takviyesini eğer cildinize destek için kullanmak istiyorsanız tip 1 ve tip 3 kolajen karışımlarını özellikle tip 1 kolajeni tercih etmelisiniz. Saç ve tırnak bütünlüğü için veya tendonlarınızı desteklemek için yine tip 1 ve tip 3 kolajen karışımlarını kullanmak daha mantıklı olur. Eğer eklemler ile ilgili bir probleminiz varsa eklem kıkırdaklarını desteklemek için mutlaka tip 2 kolajeni kullanmak gerekir.   

Ne Kadar Kolajen Kullanmak Gerekir ?

Kolajeni mümkün olduğu kadar hidrolize yani peptid kolajen şeklinde almak gerekiyor ( Bazı ürünlerin içeriklerinde ‘hydrolyzed collagen’ şeklinde yazabilir).  Peptid kolajende 2,5 gr ve üstündeki miktarlardaki dozları kullanmak emilim için önemli bir ayrıntı, bu miktar 5-10 gr’a kadar çıkabilir, çünkü miktar ne kadar artarsa fayda oranı da o kadar artıyor. Ve molekül ağırlığı da emilim için çok önemli bir ayrıntı. Kolajen molekül ağırlığı birimi daltondur ve normalde kolajen 300.000 400.000 dalton molekül ağırlığına sahiptir. Fakat hidroliz ile 2000-5000 dalton civarına küçültülür ve buna kolajen peptid veya hidrolize kolajen denir. Et ve kıyma gibi düşünün, biz kolajeni et formunda değil kıyma formunda yani kolajen peptid formunda ( 2000-5000 dalton arası) alırsak bağırsaklarımızda o kadar daha iyi emilir. Bu nedenle 2000 dalton civarı olan peptid kolajen en idealidir çünkü en küçük molekül ağırlığındadır.

Kolajen Peptidler Güvenli Midir ?

Kolajen peptidler, %100 doğal hayvansal kaynaklardan elde edilen saf proteinlerdir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Avrupa Komisyonu Sağlık ve Tüketicinin Korunması Bölümü tarafından güvenli olduğu açıklanmıştır. Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) de kolajen peptidlerin güvenli olduğunu bildirmiştir.

Şimdi bu kadar ayrıntılı açıklamadan sonra şöyle bir yorum yapmak istiyorum, kolajen takviyeleri hangi amaç için kullanmak istendiğine karar verildikten sonra kullanılabilir. Önemli olan sizin için doğru ve emilimi yüksek kolajeni seçmek. Bunun için de mutlaka doktora veya diyetisyene danışmanız şart. Eğer böbrek hastalığınız var ise özellikle diyalize giriyorsanız kullanmayın. Onkoloji hastası iseniz veya geçmiş öykünüzde varsa mutlaka sizi takip eden doktorunuza danışmalısınız. Yine önemli bir ayrıntı gebe ve emzikli annelere önerilmiyor. Ve en önemlisi aldığınız takviyelerden mucizeler beklemeyin. Bu gibi takviyelerde sonucu görmek zaman alır ve yaşam tarzınızı, uyku düzeninizi, beslenmenizi düzenlemeniz gerekir. Takviyeleri alırken de mümkün olduğu kadar karmaşık içerikli olmamasına dikkat edin. İçindekiler kısmını okuyun. Kolajen dışında ne kadar çok takviye, ekstrat içeriyorsa o kadar uzak durun. Çünkü bu kez kolajen takviyesinden çok vitamin takviyesi, ekstrat takviyesi almış, amacınızdan sapmış olursunuz.

Sağlıklı, güzel günler diliyorum.      

Uzm. Diyetisyen Birsel Kavak                                      

Kilo vermek, kilo fazlalığı sorunu yaşayan birçok kişinin istediği bir durumdur. Fakat istenilen şey bir an önce sonuç almaktır. Çoğu kişi kilo vermek için yıllarca uğraşır ve hızlı kilo vermek için denenmeyen yol kalmaz. Bu yolların en popüleri ise aç kalarak yapılan, kültüründe olmayan yiyecekler ile hazırlanmış düşük kalorili diyetlerdir. “Yeter ki hızlı kilo vereyim” düşüncesi ile başlanan diyetler bir süre sonra “artık yemek istiyorum, bu kez de başaramadım” düşüncesi ile son bulur. Bunların sonucunda ise, kısa sürede verilmiş gerçek üstü rakamların yerini, başlangıç kilosunun da üstüne çıkan kilolar alır (5 kg verip 8 kg almak gibi). Kişiler her seferinde daha fazla kilo alarak başa döner ve her seferinde umutsuzluk artar. Bu umutsuzluğun sonunda ise kişi yeni bir arayışa girer. Mucizevi sonuçlar vadeden diyetler, bitkisel kürler, kazanç kapısı olarak karşımıza çıkan saadet zinciri ürünler, detoks suları, zayıflama çayları gibi, yani kısacası, anahtar kelimesi ‘hızlı zayıflama’ olan reklamların çekimine girer ve kendisini yeni bir denemenin içinde bulur ve bir süre sonra durum yine hüsranla sonuçlanır. Çünkü bu konuda bilim bize hep şunu söyler: “Yaşam tarzı ve beslenme düzeni değişmedikçe kişi kalıcı kilo veremez!!!” Bu, üstünde defalarca düşünülmesi gereken öyle önemli bir gerçek ki, bu gerçeği alıp kulağımıza küpe yapmamız gerekirken malesef hep göz ardı ediyoruz. Çünkü gerçekle yüzleşmek istemiyoruz. Yaşam tarzımızı, yeme alışkanlıklarımızı değiştirmek kolay kabullenecegimiz bir durum olmuyor ki, değiştirmeye başlasak dahi sabırsız oluyoruz. Hemen sonuç alalım, hemen kilo verelim istiyoruz. Aylardır belki yıllardır aldığımız kilolardan günler içinde, kısa sürede kurtulmak istiyoruz. Malesef işte yıllardır yaşadığımız asıl anahtar sorun bu “sabırsızlık!”. Bu nedenle yıllardır kişiler hem paralarını, hem zamanlarını, hem umutlarını durmadan hem de hiç durmadan harcıyor. İşte bu yüzden zayıflama pazarı her geçen gün genişliyor ve işte bu yüzden umut tacirliği yapılarak rant elde ediliyor.

Peki Ne Yapmalıyız?

Şimdi bir an duralım ve çok değil sadece bir yıl öncesine dönelim. Bir yıl önce bugün yavaş yavaş beslenme alışkanlıklarımızı değiştirmeye başladığımızı düşünelim. Hiç acelemiz yok gibi, tüm amaç sağlıklı ve yeterli beslenmeyi öğrenmekmiş gibi düşünelim. Öyle ki bunun sonucunda ayda bir kilo verdiğimizi var sayalım. Sorun değil çünkü odaklandığımız tek şey yanlış beslenmeyi düzeltmek. Simdi bu güne tekrar dönelim ve bir hesap yapalım. Çoktan 12 ay gecmis bile ve bu güne gelmişiz. Geçmiş bir yıla dönüp baktığımızda ayda 1 kilo vermişsek 12 kilo, ayda 2 kilo vermişsek 24 kiloluk yükü bugün üstümüzden çoktan atmışız bile. Peki bunla birlikte ne olmuş? Verdigimiz kiloların yanında beslenme alışkanlıklarımız değişmiş. Beslenme ile ilgili kontrolü elimize almışız, nefis terbiyesini öğrenmişiz. Canımızın istediği her yiyeceği tadına vara vara kontrollü yemeyi öğrenmişiz. Girdigimiz ortama göre beslenmemizi düzenlemeyi öğrenmişiz. Beslenmeyi işkenceye değil zevke dünüstürmüşüz. Hareketlerimiz rahatlamış, uykularımız rahatlamış, esnekligimiz artmış, bacak bacak üstüne atabilmenin keyfini, eğilip ayakkabı bağlayabilmenin konforunu yaşamışız.

Kulağa çok hoş geliyor değil mi?

Zaman hızlı geçiyor, önümüzdeki yıl bugün bütün bu zevkleri yaşamak için denemeye değer diyorum. Başlamak için bugünden daha iyi bir zaman olamaz
Unutmayın püf noktamız “SABIR”

               UZM. DYT. BİRSEL KAVAK

Hayatımızın en dolu, en deli, en çocuk, en yetişkin dönemidir ergenlik dönemi. O dönemi atlatanlar hadi geçmişe dönüp o günlere bir yolculuk yapalım. Bazen çocuk kadar kırılgan bazen de dünyanın en yetişkin insanıymışız gibi hissederek geçirmedik mi o günleri? ‘Ben iyi biliyorum’ edasıyla herşeyi eleştirecek kadar cesur olup yeri gelince de ‘ben ne anlarım’ havalarında elimizi bir şeye sürmediğimiz güzel günler…

Bu dönem gençlerinin en belirgin özelliği ise popüler olana yönelmektir. Giyilen kıyafetler, gidilen mekanlar, yenilen yiyecekler hep bir ortak eğilim gösterir. Özellikle mesleğimi ilgilendiren bozuk yemek eğilimleri ise son dönem gençleri istenmeyen sonuçlara itiyor. Bu sonuçların en önemlisi maalesef “ergenlik dönemi obezitesi”. Obezite her yaşta insanın en büyük sorunudur fakat bu sorun ergenlik döneminde maalesef çok daha önemli hale geliyor. Çünkü bu dönem kilo artışları yağ hücresinde sayı artışı olarak karşımıza çıkıyor. Yani çocuk ne kadar kilo alırsa yağ hücresi o kadar artıyor. Geri dönüşü olmayan bu artış ise ömür boyu yakasına yapışan bir problem haline dönüşüyor. Yetişkinlik dönemindeki kilo artışındaki fark ise şu, kilo alsa dahi yağ hücresi sayısı artmıyor sadece mevcut hücreler hacim olarak büyüyor. Ergenliğini kilolu geçirmiş kişi, yetişkinlik döneminde aynı kilo, aynı yaş,aynı boy, aynı cinsiyette fakat ergenlik dönemini normal kiloda geçirip sonradan kilo almış birisi ile kıyaslandığında aynı zayıflama programını uygulasalar dahi hem kilo vermesi hem de verdiği kiloyu uzun süre koruması çok daha zor oluyor.

Peki ne oluyor da çiçeği burnunda gençler bu kadar çok kilo alıyor? Burada ebeveynler olarak hadi elimizi vicdanımıza koyalım ve öz eleştiri yapalım. Marketlerde önüne geçemediğimiz hatta gönüllü aldığımız bütün paketleri ürünleri hatırlayalım. Bisküviler, çikolatalar, şekerlemeler, cipsler, asitli içecekler, soğuk çaylar… Dahası dışarıda yemek yemeyi tercih ettiğimizde ise ünlü restoran zincirlerinin kasasında kuyruk bekleyerek geçirdiğimiz günler. Hiç dikkatinizi çekti mi? Alışveriş merkezlerinde en dolu alanlar bu zincirlerin önü. Neden mi? Çünkü bağımlılık yapıyor. Aslında kalori bağımlılık yapıyor, nerede yağlı, şekerli yiyecek içecek varsa orada tüketim artıyor. Kontrol altına alınmazsa çok ciddi sorunlar çıkarıyor. En önemlisi obezite ve insülin direnci.

Her geçen gün artan ve çocukluk dönemine kadar inen insülin direnci ve obezite problemlerini asla hafife almamak gerekir. Beraberinde erken yaşta tip 2 diyabet (şeker) hastalığını getiren insülin direnci ve obezite ilerleyen dönemlerde kardiyovasküler hastalıklar gibi bir takım hastalıklara yol açıyor.

Yani sevgili ebeveynler tombiş diye sevdiğimiz çocuklarımız yaptığımız hatalar dolayısıyla erken yaşlarda kronik hastalıklarla uğraşan yetişkinler olarak hayatına devam ediyor. ‘Çocukken yesin sonra nasıl olsa yiyemeyecek’ yaklaşımıyla da çocuklarımız tahmin edemeyeceğimiz kadar erken yaşlarda sağlık sorunlarıyla uğraşıyor.

PEKİ NE YAPMALIYIZ ?

Tek yapmamız gereken aslında şu, ebeveynler olarak önce sağlıklı ve dengeli beslenme konusunda farkındalığımızı arttırmak! Hatta beslenme reformu yapmak!

NASIL MI ?

Kendi beslenmemizi düzenleyerek işe başlamalıyız. Kendi mutfağımızı kontrol altına almalıyız. Alışverişlerimizi daha sağlıklı besinlerle çeşitlendirmeliyiz. Evde paketli atıştırmalıkların dolu olduğu bir ortamda çocuğa ‘sen yeme’ demek ona yapılan çok büyük haksızlık olur. Bu nedenle önce kendimize çeki düzen vermemiz gerekir. Dışarıda yemek tercihlerimizi değiştirmeli, daha sağlıklı mutfaklara yönelmeliyiz. Çocukların okul yemeklerini kontrol etmeli, karbonhidrat veya yağ ağırlıklı olan okul yemek menülerine tepki göstermeli,değişmesi için uğraşmalıyız. Öğle yemeğini okulda değil herhangi bir yerde yemek zorunda kalan çocuklarımızın daha sağlıklı yiyecekler yiyebilmesi için özen göstermeli buna uygun zemin hazırlamalıyız. Meyve ve sebze tüketim kültürünü oluşturmalıyız. Bunların yanında ise çocuklarımızın uzun süre hareketsiz kalmasına engel olmalıyız. Bilgisayar çağı ile hareketsizleşen yaşama tabletler ve akıllı telefonlar da eklenince çocukların hareket süreleri ciddi oranda azaldı. Buna engel olmak ise yine biz ebeveynlere düşüyor. Fiziksel aktiviteyi arttırmaya yönelik, imkanlarımız doğrultusunda, ne yapabiliyorsak hiç vakit kaybetmeden yapmamız gerekiyor.

Unutmayın bugün onlar için attığımız her adım onların geleceğini şekillendirecek.

               UZM. DYT. BİRSEL KAVAK

Vücudumuzda sentezleyemediğimiz ve mutlaka dışardan besinler yoluyla almamız gereken yağ asitlerine esansiyel yağ asitleri diyoruz. Bunlardan en önemlilerinden birisi ise omega-3 yağ asididir.

SAĞLIĞIMIZ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

• -Doğal iltihap giderici (antiinflamatuar) bileşiklere sahiptir.
•  
• -Organizmayı hastalıklara karşı koruyan bağışıklık sistemi üzerine olumlu etkilerinin bulunduğu bilinmektedir.
•  
• -Özellikle gebeliğin son üç ayında ve doğumdan sonraki bebeklik döneminde beyin, retina ve sinir sistemi gelişimi üzerine çok önemli bir role sahip olduğu bildirilmektedir. Ayrıca konuyla ilgili bir çalışmada hamilelik döneminde yeterli miktarda omega-3 yağ asitleri tüketiminin prematüre doğum riskini de azalttığı ifade edilmiştir.
•  
• -Hücre zarı akışkanlığı üzerine de anahtar bir role sahip olduğu bilinmektedir. Yüksek hücre zarı akışkanlığı durumunda ise insülin reseptörleri sayısının artışı, dolayısı ile insülin direnci riskinin azalışı gözlenmekte olup omega-3 yağ asitleri tüketiminin insülin direncini önleyici etkisi olduğu ifade edilebilir.
•  
• -Yapılan çalışmalar omega-3 yağ asitleri tüketimi ile Alzheimer, şizofreni, depresyon, hafıza kaybı ve görme bozuklukları gibi problemler arasında zıt bir ilişkinin bulunduğunu da göstermiştir.
•  
• -Kalsiyumun emilimini ve kemiklerde depolanmasını sağlayarak kemiklerde kalsiyum yoğunluğunu yükseltir ve böylece, genellikle yaşlılık döneminde görülen ve sıkıntılı bir problem olan osteoporoz (kemik erimesi) oluşumunu engeller.
•  
• -Astım, migren, sedef gibi bazı cilt hastalıkları ile göğüs, prostat, akciğer ve bağırsak kanserlerinden korunmada çok önemli pozitif etkilere sahip oldukları tespit edilmiştir.
•  
• -Omega-3’ün yağ yakımını sağlayan genleri aktive ettiği, yağ asitlerinin sentez ve depolanmasını sağlayan genleri baskıladığı da çalışmalarla saptanmıştır. Bu veriler omega-3 yağ asitlerinin yakın bir gelecekte yağ yakımını artırarak obezitenin tedavisinde kullanılabileceğine işaret etmektedir.

HANGİ BESİNLERDE BULUNUR?

Tuna balığı, somon balığı, sardalya, alabalık, krill, havyar gibi balık çeşitleri ve balık ürünleri başta olmak üzere balıklar omega-3’çe en zengin besinlerdir. Özellikle soğuk su balıkları ısı yalıtımında omega-3’ü vücutlarında aktif olarak kullandıkları için omega-3’ten daha zenginlerdir. Bunun yanında keten tohumu, kenevir-kanola-soya yağları da omega-3 açısından oldukça zengin yağlardır. Ceviz de omega-3 içeriği yüksek olan yağlı bir tohumdur. Yeşil yapraklı sebzeler (semiz otu) de ayrıca bitkisel omega-3 kaynaklarına örnek verilebilir.

OMEGA-3 TAKVİYESİ

• -Kullanacağımız omega-3 takviyesinin içerdiği EPA ve DHA oranı oldukça önemlidir ve günde almamız gereken toplam EPA, DHA miktarı 1000 mg civarında olmalıdır.
•  
• -EPA/ DHA oranı yaklaşık olarak 3/2 ve oranları olmalıdır. Bu oran yükseldikçe omega-3 takviye kalitesi artacaktır.
•  
• -Tercih edeceğimiz omega-3 takviyelerinden fosfolipid formun trigliserid forma oranla EPA-DHA emilimi daha fazla dolayısıyla biyoyararlanımı da daha fazladır. Bunun yanında fosfolipid formda bulunan omega-3 takviyeleri (Krill yağı örnek verilebilir) daha az bulantı ve iritasyona (mide yanması gibi) sebep olmaktadır.
•  
• -Kalp ve damar sağlığı (damarları elastikiyeti, kan inceltmek, ritim bozukluğunu engellemek, trigliserid seviyelerini azaltmak) için EPA miktarı fazla bir omega-3 takviyesi idealken; bilişsel performans seviyesi ve konsantrasyonu artırmak, bellek verimini güçlendirmek ve retina fonksiyonlarına destek (özellikle gebelerde) için DHA miktarı fazla bir omega-3 takviyesi idealdir.
•  
• -Bunun yanında EPA ve DHA hayvansal; ALA bitkisel kökenli omega-3 grubudur. Cevizde, keten tohumunda, yeşil yapraklı sebzelerde (semizotu) ALA omega-3 yağ asidi grubu zengindir. Fakat hayvansal kökenli omega-3 yağ asitleri biyoyararlanım açısından daha idealdir.

NE KADAR TÜKETMELİYİZ ve YAN ETKİSİ VAR MIDIR?

Günlük alım önerisi çocuklar için 0.2-1 g/gün; yetişkinler için 1-1.5 gr/gün (yaklaşık 1000 mg) kadardır. Keten tohumu alımının 30 gr/gün’e (2 çorba kaşığı) ulaşması ishal edici özellik gösterebilir.

Bunun yanında omega-3’ün kan akışkanlığını artırıcı özelliğinden ötürü kanama riski olan ve Asprin, Clexane, Plavix gibi kan sulandırıcı ilaç kullanan bireylerin dikkatli olması gerekmektedir. Bu yağ asitleri çok sayıda doymamış çift bağa sahip olmaları nedeniyle, oksidasyona uğrama yani paralelinde kanser yapıcı etkisi ihtimaline karşı yüksek düzeyde kullanılmaları durumunda bunlarla birlikte diyete antioksidan maddeler ilave edilmelidir (balığı limonla tüketmek buna örnek verilebilir)

SONUÇ

Omega-3 yağ asitlerinin insan sağlığı üzerine olan etkilerinin incelendiği çok sayıdaki bilimsel araştırma bulguları, söz konusu yağ asitlerinin kalp-damar hastalıklarından yüksek tansiyona, Alzheimer’dan depresyona, romatizmal hastalıklardan astıma, immun sistem hastalıklarından osteoporoza kadar onlarca hastalığın önlenmesi ve tedavisinde önemli pozitif etkilere sahip olduklarını göstermektedir. Üstelik bu yağ asitleri olumlu etkilerini ciddi anlamda bir yan etki göstermeksizin doğal yolla yani beslenme ile gerçekleştirmektedir.

Hastalıkların önlenmesi ve tedavisi amacıyla beslenme alışkanlıklarımızda radikal değişiklikler yapmaksızın balık, ceviz, badem, semizotu vb. gibi yeşil sebzeleri ya da omega-3 ile zenginleştirilmiş süt, yumurta gibi besinleri tüketmek suretiyle doğal yolarla bunlardan yararlanabiliriz.

          DYT. ELİF ÇİSİL MAYALI

Kahvaltı günün en önemli öğünü olarak tanımlanmakta ve gün içinde devam eden her türlü faaliyetlerimiz için enerji sağlamaktadır. Ünlü bir beslenme uzmanı olan Adelle Davis’in de belirttiği üzere: “Kahvaltınızı krallar gibi, öğle yemeğinizi prensler gibi, akşam yemeğinizi ise yoksullar gibi tüketin.” bizlere kahvaltı kültürü konusunda düstur oluşturmaktadır. Diyetisyen Sarah Elder’a göre ise, “Vücudumuz gece boyunca büyüme ve tamir amacıyla bol miktarda enerji harcar. Dengeli bir kahvaltı ile enerjinin yanı sıra protein ve kalsiyum seviyemizi gün başlarken takviye etmiş oluruz.”

Son çalışmalara göre, günlük enerji alımımızın %15 ila 25’ini kahvaltı ile karşılamamız elzem durumdadır. Bu rakamı genellemeye vuracak olduğumuzda ise kadınlar için 300–500 kalori; erkekler için 400-600 kalori diyebiliriz.

 KAHVALTI TÜKETİMİ GEREKLİ MİDİR?

• -52 obez kadınla 12 haftalık süreçte yapılan bir araştırmada aynı kaloriyi almak koşuluyla 26 kadın katılımcı kahvaltı yaparken diğer 26 kadın katılımcı kahvaltı yapmamıştır. Sonuçta her iki grupta da kilo kaybı gözlenmiştir. Bunun sebebi olarak araştırma esnasında kahvaltı yapan grubun araştırma öncesi kahvaltı yapmaması, araştırma esnasında kahvaltı yapmayan grubun araştırma öncesi kahvaltı yapması görülmüştür. Bu çalışmayla kilo kontrolü üzerinde kahvaltı tüketiminin özel bir etkisi olmadığını; rutin değişiminin kilo kontrolü üzerinde etkisi olabileceğini söyleyebiliriz.
•  
• -Diyabet sorunu olmayan 18 kişi ve ayrıca diyabetli 18 kişi ile yapılan bir diğer araştırmada ise kahvaltı yapmamanın her iki grupta da vücut saatini bozduğu ve ilk yemekten sonra kandaki şeker seviyesinde ani yükselişlere neden olduğu görülmüştür. Gün içinde kan şekeri grafiğinin dengeli seyretmesi için kahvaltı önemli bir öğün olarak kabul edilmektedir.
•  
• -Araştırmacılar, vücut saatinin normal işleyişi açısından kahvaltının önemli olduğu sonucuna varmıştır. Vücudumuzda kan şekeri kontrolü günün erken saatlerinde en iyi düzeydedir.
•  
• -İngiltere’de yapılan bir araştırmaya göre ise kilo kontrolünde kahvaltı tüketiminin rolü oldukça yüksek. Kahvaltının olumlu etkileri sadece kilo kontrolü üzerinde kalmayıp kalp sağlığı ve Tip-2 Diyabet üzerinde de oldukça önemli düzeydedir. Fakat bu noktada kahvaltının içeriği de oldukça önemlidir. Lif, kalsiyum, demir, protein, Vitamin C gibi besin ögeleri ve minerallerce zengin kahvaltı menüleri olması gerekmekte.
•  
• -Ayrıca çalışmalar kahvaltı tüketiminin gün içinde bilişsel performans ve konsantrasyonu artırdığını saptamış durumda. Fakat tüketilen besinler bu noktada oldukça önemli. Tüketimi artmış kahvaltı gevrekleri, ambalajlı ürünler dolayısıyla şeker alımını üst seviyeye taşımakta. Bunun yanında kahvaltıda yüksek protein alımı gün içinde acıkmayı geciktirmekte.
•  

Kalp ve damar sağlığı, bilişsel performans verimi ve konsantrasyon, kan şekeri kontrolü gibi etken sebepler üzerinde yoğunlaştığımızda kahvaltı tüketiminin önemi vurgulanmaktadır. Bunun yanında kahvaltı tüketimi kadar kahvaltı menüsünde tüketilenlerin de oldukça önemli olduğunu ifade edebiliriz. Danışanlarımızdan edindiğimiz tecrübeye dayanarak biz de rahatlıkla söylebiliriz ki, atlanan veya besin değeri  düşük olan (mesela sadece simit veya poğaça yemek gibi) kahvaltılar kişide vakitsiz açıklamalara sebep oluyor. Özellikle akşama doğru ve akşam karşımıza çıkan bu acıkmalar tatlı tüketimini  arttırıyor. Böylelikle de hemen ulaşabileceğimiz paketli ürünlerin tüketimi  artiyor. Bu nedenlerle hayatımızın en önemli öğünü olan kahvaltıyı atlamamak ve dengeli yapmak sağlığımız icin çok büyük bir önem kazanıyor.

          DYT. ELİF ÇİSİL MAYALI

Vücudumuzun tüm fonksiyonlarını düzenleyen tiroid bezi, boynumuzun ortasında 20-30 gr ağırlığında olup kelebek şeklindedir. Tiroit bezinin az çalışması durumunda tiroit hormonlarının (T3, T4) az salgılanmasına hipotiroidi denmektedir. Hastalık, TSH seviyesinin artmasıyla saptanmaktadır. Tiroid hormonları metabolizmaya etki eden hormonların başında olup bazal metabolizma, ısı dengesi, yağ ve şeker metabolizması ve yağların yakılması gibi vücudumuzdaki çoğu metabolik olayı etkiler. Tiroid fonksiyonlarında bozukluk olduğu zaman kilo değişiklikleri ve vücudun enerji tüketiminde değişiklikler meydana gelir. Ayrıca tiroid hormonlarının az salgılanmasında, yani hipotiroidi durumunda BMH (bazal metabolik hız- istirahat halindeki enerji yakımı) azalır. Hipotiroidide BMH’daki değişiklik, yağ depolarında da değişikliğe neden olur ve kilo alımı meydana gelir.

BELİRTİLER

• Halsizlik, ödem, unutkanlık, uyku bozukluğu ve depresyon, KİLO ARTIŞI-METABOLİZMADA YAVAŞLAMA, adet bozukluğu, saç dökülmesi, kabızlık gibi belirtiler sıklıkla görülür.

Bu belirtiler bir arada görüldüğü takdirde bir uzmana başvurup tiroit fonksiyonlarını ölçtürmek gerekmektedir. Tiroit fonksiyon testi ile TSH ve T4 değerleri incelenir; genellikle TSH’ın yüksek T4’ün ise normal ya da az seyretmesi durumunda hipotiroidi tanısı uzman tarafından konulur ya da hipotiroidi durumundan şüphelenilir.

Hipotiroidinin en yaygın nedeni, geçirilmesi sonucu tiroit bezlerinin küçülmesine yol açan Hashimoto hastalığıdır. Bir diğer nedeni ise tiroid hormonlarının sentezlenmesinde etkin rol oynayan iyot mineralinin eksikliğidir.  Selenyum minerali de tiroid hormonlarının sentezinde rol alabildiğinden eksikliği hipotiroidiyi tetikleyebilmektedir. Bunun gibi başka bazı çevresel ve doğumsal faktörler de hipotiroidiye yol açabilmektedir.

TEDAVİ

Hipotiroidi hastalığında öncelikli yaklaşım medikal tedavidir. Beslenme tedavisi ile hastalık önlenmemektedir. Fakat hipotiroidi için sakıncalı olabilecek besinlerden uzak durmak ya da bazı miktonutrientlerle beslenmemizi desteklemek gerekebilmektedir.

SELENYUM VE İYOT

Selenyum minerali T4 hormonunun T3 hormonuna dönüşmesinde rol almaktadır. Kanda selenyum yetersizliğinde T3 hormonu seviyesi azalırken T4 ve TSH düzeyleri artmaktadır. İyot ve selenyum minerallerinin eksikliğinde hipotiroidi hastalığının şiddeti artmaktadır. Selenyum seviyesinde azalmayı önlemek adına beslenme programında deniz mahsülleri, yumurta, mantar gibi besinleri bulundurmak uygun bir yaklaşım olmaktadır. Bunun yanında hipotiroidi hastalığı için sofra tuzunun iyotlu olması tedavide uygun olan yaklaşımlardan biridir. Ayrıca bilimsel araştırmalarla elde edilen verilerde hashimoto hastalığında iyot tüketiminin sakıncalı olduğu ve otoimmün hastalıklara yol açabileceği saptanmış beraberinde deiyonize tuz kullanımı önerilmiştir.

• E Vitamini ve Çinko’dan da zengin beslenmek iyodun emiliminde faydası olan yaklaşımlardan bir diğeridir.

GUATROJENİK BESİNLER

Guatrojenik olarak isimlendirilen besinlerdeki guatrin bileşiği iyot yetersizliği durumunda tiroid hormonunun üretiminde görevli olan enzimin çalışmasını bozmakta, tiroid hormonlarının üretimini engellemekte ve tiroid bezlerinin büyümesine neden olabilmektedir. Guatrojenik besinler içerisinde brokoli, turp, beyaz lahana, kara lahana, brüksel lahanası, şalgam, karnabahar, marul, hardal tohumu yer almaktadır. Hipotiroidi hastalarının bu besinleri çiğ olarak tüketmemeleri ve diyetlerinde sınırlandırmaları önerilmektedir.

Yavaşlayan metabolizma hızı ile hipotiroidi hastalarında kabızlık sorunu ve ödem gözlenebilmektedir. Bu durumda günde 8-10 bardak su tüketimi ve düzenli hareket ödem ve kabızlık için çözüm olarak değerlendirilebilir.

Kilo vermeye karar verdiğimizde ise maksimum verimi alabilmek ve beslenme programımızın diyetisyenimizce, olası aksi bir durumla en uyumlu şekilde ayarlanabilmesi için kapsamlı bir tahlilin önemi oldukça büyüktür. Tiroit bezi fonksiyonlarında bir bozukluk tespit edildiğinde gerekli tedavinin planlanması kilo vermede oldukça büyük bir öneme sahiptir.   

          DYT. ELİF ÇİSİL MAYALI